Σεμινάριο στη Δυτική Πάρνηθα

DSC01357

Οι Διευθύνσεις Πρωτοβάθμιας & Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Δυτικής Αττικής και η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Αττικής, δια των Υπευθύνων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, διοργανώνουν βιωματικό σεμινάριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης έξι διδακτικών ωρών στην Φυλή Αττικής το Σάββατο 27 Μαΐου 2017 με θέμα:

«Δυτική Πάρνηθα: Το φυσικό περιβάλλον συνομιλεί με το ανθρωπογενές».

Το σεμινάριο υλοποιείται σε συνεργασία με την Εφορία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής, τον Δήμο Φυλής, την οργάνωση «Καλλιστώ», πεζοπορικούς-ορειβατικούς συλλόγους της περιοχής και εντάσσεται στα πλαίσια της επικοινωνιακής δράσης «Πράσινες πολιτιστικές διαδρομές» της Διεύθυνσης Μουσείων του Υπουργείου Πολιτισμού.

Απευθύνεται σε 40 εκπαιδευτικούς των τριών Διευθύνσεων. Περιλαμβάνει εισηγήσεις για το φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον της Πάρνηθας, πεζοπορία και βιωματικό εργαστήριο με απώτερο σκοπό οι εκπαιδευτικοί που θα επιμορφωθούν να εντάξουν τη θεματολογία αυτή στα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης που στο μέλλον θα υλοποιήσουν. Μέσω αυτού του σεμιναρίου οι εκπαιδευτικοί θα γνωρίσουν το Δυτικό τμήμα της Πάρνηθας που διακρίνεται για την φυσική του ομορφιά, θα επεξεργαστούν βασικά στοιχεία για το οικοσύστημα της Πάρνηθας και το ρόλο της άγριας πανίδας, θα ανακαλύψουν πώς, απ τα αρχαία χρόνια έως σήμερα, εντάσσονται στο φυσικό περιβάλλον κάποιες ανθρωπογενείς δραστηριότητες- οχυρωματικά έργα και υδραγωγεία-, θα απολαύσουν μια πεζοπορική διαδρομή που συνδυάζει πολλά μαθησιακά αντικείμενα, θα μάθουν παιχνίδια στο ύπαιθρο για να τα μοιραστούν με τους μαθητές τους.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

8:30-9:00 Προσέλευση στο Δημαρχείο Φυλής (Κεντρική Πλατεία Φυλής)
9:00-9:10 Τσίγκου Αλεξάνδρα, Υπ/νη Π.Ε. ΔΠΕ Δ.Α., “Στόχοι του σεμιναρίου”
9:10-9:20 Μπρέμπος Σπύρος, αντιδήμαρχος Φυλής, αρμόδιος για την τουριστική ανάπτυξη του δήμου, “Στόχοι του Δήμου Φυλής για την τουριστική ανάπτυξη”
9:20-10:00 Ηλιόπουλος Γεώργιος, δρ  Βιολόγος, ιδρυτικό μέλος της οργάνωσης “Καλλιστώ”, “Ο λύκος επιστρέφει στην Πάρνηθα”
10:00-10:10 Συζήτηση
10:10 Αναχώρηση με το λεωφορείο του Δήμου για το Φρούριο της Φυλής
10:50-11:30 Γεωργουσοπούλου Θεοδώρα, Αρχαιολόγος, Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής, “Το αρχαίο Φρούριο της Φυλής και ο Υδραύλακας”
11:30-13:30 Πεζοπορία στην πράσινη πολιτιστική διαδρομή από το Φρούριο προς την Φυλή- Συνάντηση με τον Αρχαίο Υδραύλακα
13:30-14:10 Τσίγκου Αλεξάνδρα & Βέρα Βορύλλα, Υπ/νες Π.Ε., «Παιχνίδια στο ύπαιθρο», βιωματικό εργαστήριο
14:10-14:30 Αξιολόγηση του σεμιναρίου- Λήξη

 

Οι εκπαιδευτικοί θα προσέλθουν στο Δημαρχείο Φυλής (Κεντρική Πλατεία Φυλής) με Μ.Μ.Μ. ή δικό τους μέσον. Για διευκόλυνση ο Δήμος Φυλής παραχωρεί δωρεάν λεωφορείο από τον Προαστιακό Άνω Λιοσίων μέχρι το Δημαρχείο Φυλής. Το λεωφορείο θα αναχωρήσει από τον Προαστιακό Άνω Λιοσίων στις 8:30 με κατεύθυνση την Φυλή. Η επιστροφή μετά το πέρας του σεμιναρίου θα γίνει με ελεύθερη επιλογή των εκπαιδευτικών.

Οι εκπαιδευτικοί που θα παρακολουθήσουν το σεμινάριο θα πρέπει να φορούν κατάλληλη ενδυμασία, υποδήματα για πεζοπορία και να έχουν μαζί τους σακίδιο πλάτης, καπελάκι, αντηλιακό, νερό, κολατσιό.

Οι αιτήσεις συμμετοχής γίνονται μέχρι την Τρίτη 23 Μαΐου στην ηλεκτρονική φόρμα:

https://goo.gl/forms/vQKD5U7hPydpBQs42

Βιωματικό σεμινάριο εκπαιδευτικών στην Πάρνηθα

Φορέα-Διαχείρισης-Εθνικού-Δρυμού-Πάρνηθας

Σας ενημερώνουμε ότι οι Διευθύνσεις Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Δυτικής Αττικής, δια των Υπευθύνων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, στα πλαίσια στήριξης των σχολικών προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, σε συνεργασία με τον Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας, διοργανώνουν βιωματικό σεμινάριο εκπαιδευτικών εννέα (9) διδακτικών ωρών στην Πάρνηθα το Σάββατο 14 Μαΐου από τις 9:00 έως τις 17:00.

Σκοπός του σεμιναρίου είναι οι εκπαιδευτικοί να γνωρίσουν τον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας με τις ιδιαιτερότητές του, τα σημαντικότερα μονοπάτια, τη χλωρίδα και τις πηγές, καθώς επίσης και να ενημερωθούν για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που υλοποιεί ο Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας για τις μαθητικές ομάδες, ώστε να είναι ικανοί να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν περιβαλλοντικό πρόγραμμα με αντίστοιχο θέμα.

Εισηγητές του σεμιναρίου θα είναι η κα Γεωργία Βοτάκη, ξεναγός Εθνικών Δρυμών, εκπρόσωπος του Φορέα Διαχείρισης ΕΔΠ και ο κος Αναστάσιος Μαυράκης, Δρ Φυσικής Περιβάλλοντος, Υπ/νος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΔΔΕ Δυτικής Αττικής.

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

09:00 Συνάντηση στους πρόποδες της Πάρνηθας, στη θέση Μετόχι (στο κάτω μέρος του τελεφερίκ της Πάρνηθας)
09:15 Επίσκεψη στο «Μικρό Μουσείο» της Πάρνηθας (το οποίο λειτουργεί στο σταθμό του τελεφερίκ, στο Μετόχι)

Πρώτη γνωριμία με το δασικό οικοσύστημα της Πάρνηθας

09:45 Ανάβαση στην Πάρνηθα με τελεφερίκ
10:15 Επίσκεψη στο δασικό φυτώριο κεφαλληνιακής ελάτης στην Αγ. Τριάδα Πάρνηθας- Πάρκο των Ψυχών

Παρατήρηση συνθηκών και φάσεων ανάπτυξης δενδρυλλίων – Ενημέρωση σχετικά με το πρόγραμμα αναδάσωσης μετά την πυρκαγιά του 2007.

10:45 Επίσκεψη στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης στην Αγ. Τριάδα Πάρνηθας
11:30 Διάλειμμα για καφέ
12:00 Περιβαλλοντικό μονοπάτι (Διασταύρωση Αεροπορίας προς Άγιο Πέτρο)

Παρουσίαση των σημαντικότερων σημείων του προγράμματος Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης που υλοποιεί ο Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας

14:00 Φαγητό-Καφές στο Καταφύγιο Μπάφι
15:00 Πεζοπορική διαδρομή προς Καταφύγιο Φλαμπούρι
17:00 Αναχώρηση-Επιστροφή

 

Οι πεζοπορικές διαδρομές χαρακτηρίζονται ως εύκολες. Για να είναι ευκολότερη η πεζοπορία, οι συμμετέχοντες θα πρέπει να διαθέτουν σακίδιο, ελαφριά ενδυμασία, καπελάκι, αθλητικά παπούτσια, γυαλιά ηλίου, σημειωματάρια και νερό.

Για την μετακίνηση των εκπαιδευτικών έχει κανονισθεί από την Β/βάθμια λεωφορείο, το οποίο θα ξεκινήσει από Μέγαρα και θα περάσει από Ελευσίνα, Ασπρόπυργο, Άνω Λιόσια και Ζεφύρι. Οι εκπαιδευτικοί θα επιβαρυνθούν με τα έξοδα μετακίνησης και φαγητού.

Ο μέγιστος αριθμός συμμετεχόντων είναι τα 40 άτομα, γι’ αυτό θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας. Οι ενδιαφερόμενοι εκπαιδευτικοί και των δύο Διευθύνσεων κάνουν αίτηση στον παρακάτω σύνδεσμο:

http://goo.gl/forms/VLYOMiZfdF.

 

Σεμινάριο με θέμα: «Δραστηριότητες πεδίου στον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας»

Η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης διοργανώνει Βιωματικό Σεμινάριο στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικτύου Π.Ε. «Μαθαίνω για τα Δάση», με θέμα «Δραστηριότητες πεδίου στον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας». Το Σεμινάριο πρόκειται να διεξαχθεί σε συνεργασία με το Φορέα Διαχείρισης της Πάρνηθας, την Κυριακή 14 Απριλίου 2013 και ώρες  09:30 π.μ-17:30μ.μ.

dasieepf

Το Σεμινάριο απευθύνεται σε 40 εκπαιδευτικούς της Α/βαθμιας και Β/βαθμιας Εκπ/σης από την Αττική και την περιφέρεια.  Όποιος επιθυμεί να παρακολουθήσει το σεμινάριο, πρέπει να στείλει συμπληρωμένη την επισυναπτόμενη αίτηση συμμετοχής το αργότερο έως και την 5η Απριλίου 2013, στα γραφεία της ΕΕΠΦ, με φαξ στο 210 3225285 ή με e-mail στο education@eepf.gr.

Λόγω του περιορισμένου αριθμού θέσεων θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας. Προτεραιότητα στην επιλογή θα έχουν οι εκπαιδευτικοί που ήδη υλοποιούν πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στο πλαίσιο του Δικτύου «Μαθαίνω για τα Δάση».

Η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης θα καλύψει τα έξοδα μετακίνησης με πούλμαν και το μεσημεριανό γεύμα. Τόπος συνάντησης: σταθμός μετρό Χαλανδρίου στις 9:30 π.μ. Είναι σημαντικό να τηρηθεί η ώρα αναχώρησης  για την επιτυχία του προγράμματος. Στο τέλος του Σεμιναρίου θα δοθεί Βεβαίωση Συμμετοχής στο Σεμινάριο.

Ο παρακάτω εξοπλισμός είναι απαραίτητος για την άνετη παραμονή στο βουνό:

  • Παπούτσια για πεζοπορία (όχι υποδήματα πόλης, αθλητικά  τύπου ALL STAR…)
  • Ρούχα κατάλληλα βαμβακερά και άνετα
  • Καπέλο, αντηλιακό, γυαλιά ηλίου (σε περίπτωση που έχει ηλιοφάνεια)
  • Μπουφάν, αδιάβροχο, γάντια, σκούφος
  • Σακιδιάκι μικρό  με νερό και κάποιο σνάκ (π.χ σοκολάτα ή ξηρούς καρπούς)

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

  • Προσέλευση στο Μετρό Χαλανδρίου στις 9:30 π.μ
  • Αναχώρηση με πούλμαν στις 9:45π.μ
  • Άφιξη στο τελεφερίκ
  • Περιήγηση στην έκθεση του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας
  • Επιβίβαση στο πούλμαν
  • Πάρκο Ψυχών (Περιοχή Ξενία)
  • Πεζοπορική διαδρομή Ξενία- Αγία Τριάδα (από μονοπάτι και δρόμο): παρατήρηση έργων μεταπυρικής διαχείρισης και φυσικής αναγέννησης στα καμένα (Θεμιστοκλής Σμπαρούνης, μέλος Παιδαγωγικής Ομάδας, ΚΠΕ Αργυρούπολης).
  • Δραστηριότητες στο πεδίο χρησιμοποιώντας εργαλεία από το σακίδιο του δικτύου- Περιβαλλοντικά παιχνίδια (Παναγιώτης Σταθόπουλος, πρ. Υπεύθυνος ΚΠΕ Κρεστένων)
  • Επιβίβαση στο πούλμαν (στην Αγία Τριάδα)
  • Μετάβαση στην αρχή του μονοπατιού για Σκίπιζα- Παρατηρητήριο ΕΔΑΣΑ (Εθελοντές Δασοπροστασίας Αττικής). Πεζοπορική διαδρομή- Παρατήρηση δασικού οικοσυστήματος
  • Μετάβαση στο καταφύγιο Μπάφι
  • Γεύμα (το γεύμα προσφέρεται από την Ε.Ε.Π.Φ)
  • Συζήτηση στην αίθουσα εκδηλώσεων του καταφυγίου
  • Αναχώρηση με πούλμαν γύρω στις 17:30
  • Άφιξη στο Μετρό Χαλανδρίου

Σημείωση: Το πρόγραμμα είναι ενδεικτικό και μπορεί να αλλάξει ανάλογα με τις συνθήκες.

Συμπληρώστε την επισυναπτόμενη αίτηση ανοίγοντας το παρακάτω αρχείο.

aitisi_symmetohis_ekpaideytikoi

Ενημερωτικό δελτίο για την Ημερίδα του Περιφερειακού Δικτύου των Δασικών Πυρκαγιών στην Πάρνηθα

Την Τετάρτη 30 Ιανουαρίου 2013 (Εορτή Τριών Ιεραρχών – ημέρα σχολικής αργίας) το ΚΠΕ Αργυρούπολης διοργάνωσε σε συνεργασία με το Εργαστήριο Οικολογίας του τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, επιμορφωτική ημερίδα για τους εκπαιδευτικούς των Σχολείων που συμμετέχουν στο Περιφερειακό Θεματικό Δίκτυο «Δασικές πυρκαγιές – αποκατάσταση τοπίου».

Η ημερίδα διεξήχθη στο πεδίο του βουνού της Πάρνηθας και στις εγκαταστάσεις του ορειβατικού καταφυγίου ˝ΜΠΑΦΙ˝. Η μετακίνηση των εκπαιδευτικών από το ΚΠΕ Αργυρούπολης προς την Πάρνηθα και η επιστροφή έγινε με πούλμαν. Παρά την αργία η συμμετοχή των εκπαιδευτικών ήταν μεγάλη. Πήραν μέρος 34 εκπαιδευτικοί Σχολείων, 4 Υπεύθυνοι Π.Ε., η Παιδαγωγική Ομάδα του  ΚΠΕ Αργυρούπολης και από το Πανεπιστήμιο Αθηνών η καθηγήτρια Οικολογίας κυρία Μαργαρίτα Αριανούτσου, ο Επιστημονικός συνεργάτης της κύριος Δημήτρης Καζάνης με την πανέμορφη κόρη του Μελιτίνη και η γραμματέας κυρία Σωτηρία Θεοδωροπούλου.

mnimeio

Στο ξεκίνημα της ημερίδας έγινε καλωσόρισμα και εισαγωγή σε σχέση με το σκοπό της στο πλαίσιο των δράσεων του δικτύου από τον Υπεύθυνο του ΚΠΕ. Στη συνέχεια ο Θ. Σμπαρούνης περιέγραψε την παρούσα δομή του δικτύου και αναφέρθηκε στις δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ των Σχολείων και του ΚΠΕ ενώ ο Β. Κωνσταντινίδης παρουσίασε ενδιαφέροντα ιστορικά και γεωμορφολογικά στοιχεία για την περιοχή της Πάρνηθας. Κατόπιν ο Δ. Καζάνης παρουσίασε αντίστοιχα στοιχεία οικολογικού ενδιαφέροντος και πιο συγκεκριμένα σε σχέση με το θέμα της ταυτότητας και ζώνωσης της βλάστησης όσο και με το θέμα των δασικών πυρκαγιών.

mnhmeio

Μετά από μια στάση στα ξυλόγλυπτα του Πάρκου των Ψυχών οι εκπαιδευτικοί σε δύο ομάδες με επικεφαλής την κυρία Αριανούτσου και τον κύριο Καζάνη περπάτησαν παρατηρώντας και συζητώντας στην καμένη πλαγιά μέχρι την Αγ. Τριάδα. Στη συνέχεια έκαναν το ίδιο σε άκαυτη περιοχή λίγο πέρα από το ορειβατικό καταφύγιο που ήταν πασπαλισμένη με χιονάκι. Γύρω στις τρεις  το μεσημέρι όλη η ομάδα γευμάτισε σε ειδική αίθουσα του καταφυγίου και στη συνέχεια παίρνοντας ζεστό ρόφημα σε καναπέδες και σκαμπώ γύρω από το αναμμένο τζάκι έγινε με το συντονισμό του Υπευθύνου του ΚΠΕ  σύνοψη των ερωτημάτων και ευρύτατη συζήτηση και ανταλλαγή απόψεων με τους ειδικούς.

Στην παρατήρηση πεδίου εντύπωση έκαναν:

–          για μια ακόμη φορά η μεγάλη έκταση της φωτιάς

–          η άσχημη κατάσταση των κορμοδεμάτων και κλαδοπλεγμάτων

–          η φυσική αναγέννηση φυτών εκτός από τα έλατα

–          η ύπαρξη φυτών, κορμών, βράχων, κ.ά. στοιχείων ποικιλότητας του τοπίου μπορούν να υποβοηθήσουν τη φύτρωση και επιβίωση των νεαρών δασικών φυτών

–          η παρουσία άκαφτων μικρών συστάδων ελάτων

–          η μεγάλη προσπάθεια φύτευσης με εκατοντάδες χιλιάδες φυτάρια

–          τα φαινόμενα διάβρωσης

–          η παρουσία των ελαφιών

elafia

και τέθηκαν ερωτήματα για συζήτηση όπως:

  • Είναι δυνατή η αποκατάσταση του τοπίου με φυσική αναγέννηση;
  • Πέτυχε η αναδασωτική προσπάθεια;
  • Τι κονδύλια διατέθηκαν;
  • Τι εξυπηρετεί πλέον η παρουσία των κορμοδεμάτων 5 χρόνια μετά τη φωτιά;
  • Είναι έτοιμη η Πυροσβεστική, που τότε είχε περιοριστεί στην προστασία του καζίνο, να αντιμετωπίσει τέτοιας μεγάλης έκτασης πυρκαγιές;
  • Μήπως μπορεί να πρασινίσει ο τόπος με δημιουργία φυτείας ή πάρκου ή πρέπει να προστατεύσουμε το χαρακτήρα του ως εθνικού δρυμού;
  • Πως αυτός ο δρυμός που πήρε εκατονταετίες για να αναπτυχθεί μπορεί να ξαναφτάσει σε παρόμοιο επίπεδο;
  • Έχουν συμβεί παρόμοια περιστατικά σε τέτοιο υψόμετρο και σε ελατοδάση σε άλλες χώρες με μεσογειακού τύπου κλίμα;
  • Να αφήνουμε όρθια τα καμένα δέντρα μετά τη φωτιά;
  • Ποια η επίδραση της φωτιάς στο έδαφος;
  • Ποια η σχέση βροχόπτωσης και υγρασίας με τη δυνατότητα αναγέννησης;
  • Επιβαρύνεται η κατάσταση με την παράνομη υλοτομία για καυσόξυλα;
  • Στέκεται επιστημονικά η άποψη για πρασίνισμα του βουνού με χωμάτινους σβώλους που περιέχουν σπέρματα λαχανικών (σποράκι);
  • Ωφελεί η δημιουργία προδάσους για την εγκατάσταση της ελάτης;
  • Εισακούγεται η επιστημονική κοινότητα στα θέματα διαχείρισης των οικοσυστημάτων γενικά και της μεταπυρικής διαχείρισης ειδικότερα;

elafi

Τέλος οι εκπαιδευτικοί μίλησαν για τα προγράμματά τους στα Σχολεία. Διεξάγεται πλήθος προγραμμάτων σε Νηπιαγωγεία, Δημοτικά, Γυμνάσια και Λύκεια με πλούσια θεματολογία και περιεχόμενο προσαρμοσμένο στις ηλικίες, τα ενδιαφέροντα και τις εμπειρίες των μαθητών. Οι συνάδελφοι εκπαιδευτικοί διαφορετικών βαθμίδων και ειδικοτήτων συνεργάζονται με το ΚΠΕ, τους Υπευθύνους Π.Ε., φορείς της περιοχής τους και με τις τοπικές κοινωνίες. Ελπίζουμε ότι η αλληλογνωριμία με την ευκαιρία της ημερίδας θα δώσει τη δυνατότητα επικοινωνίας και συνεργασίας μεταξύ συναδέλφων από διαφορετικά Σχολεία. Πολλά Σχολεία του δικτύου έχουν προγραμματίσει εκπαιδευτικό πρόγραμμα στο ΚΠΕ Αργυρούπολης. Η ημερίδα διεξήχθη με πολύ καλές καιρικές συνθήκες, το ενδιαφέρον των συμμετεχόντων ήταν μεγάλο, ο διάλογος εξαιρετικά εποικοδομητικός και φαίνεται ότι γενικά η ημερίδα ικανοποίησε τις προσδοκίες αυτών που πήραν μέρος.

Κατά τη διάρκεια της ημερίδας ο Γιώργος Φαραγγιτάκης ανήγγειλε ότι την επικοινωνία με τους συναδέλφους και το συντονισμό των δράσεων θα έχει πλέον ο συνάδελφος Θεμιστοκλής Σμπαρούνης, ο οποίος από τον άλλο μήνα αναλαμβάνει την προεδρεία της Συντονιστικής επιτροπής του δικτύου συνεπικουρούμενος από την έμπειρη εκπαιδευτικό του ΚΠΕ κυρία Αφροδίτη Κατσιγιάννη. Για τη διευκόλυνση της επικοινωνίας μεταξύ των σχολείων επισυνάπτουμε πίνακα με τους συντονιστές εκπαιδευτικούς και τα e-mail τους.

Το κείμενο υπογράφει ο Υπεύθυνος του ΚΠΕ Αργυρούπολης Γιώργος Φαραγγιτάκης

Σημείωση: Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν την ημέρα της επίσκεψης από τον εκλεκτό συνάδελφο Μιχάλη Γαλάνη.

Η Βιοποικιλότητα στην Αττική

της Ειρήνης  Βαλλιανάτου
 Δρ. Βιολογίας, Συστηματικός Βοτανικός-Φυτοκοινωνιολόγος
Πανεπιστήμιο Αθηνών, Βοτανικός Κήπος Ι. & Α. Ν. Διομήδους
Βιοποικιλότητα στην Αττική
Η Αττική χαρακτηρίζεται κι αυτή από πλούτο βιοποικιλότητας για τους ίδιους λόγους που αυτό ισχύει για όλη τη χώρα. Μάλιστα, παρά τις μακραίωνες και εντονότατες ανθρώπινες επεμβάσεις, η Αττική έχει σημαντικότατους οργανισμούς να επιδείξει. Το περιβάλλον της Αθήνας, μπορεί να μην μας ικανοποιεί, όμως η βιοποικιλότητά του μας εκπλήσσει και μέχρι τις μέρες μας ανακαλύπτουμε σε αυτό νέα είδη!
Η Αττική εκτός των άλλων περιελάμβανε έως τώρα δυο Εθνικούς Δρυμούς (Πάρνηθας, Σουνίου) και περιοχές, που εντάσσονται στο Δίκτυο Προστατευόμενων περιοχών Φύση 2000 (Natura 2000) (Dafis et al. 1996): Όρος Πάρνηθα  (Sitecode GR3000001) και Εθνικός Δρυμός Πάρνηθας (περιλαμβάνει τον πυρήνα) (Sitecode GR3000009),   Ωροπός-Εκβολές Ασωπού (Sitecode GR3000002), Σχινιάς (Sitecode GR3000003), Βραυρώνα (Sitecode GR3000004), Σούνιο-Νησίδα Πατρόκλου (Sitecode GR3000005),  Υμηττός-Αισθητικό Δάσος Καισαριανής-Λίμνη Βουλιαγμένης (Sitecode GR3000006), Κύθηρα (Sitecode GR3000007), Αντικύθηρα-Πρασσονήσι και Γαγουβάρδο (Sitecode GR3000008). Ανάμεσά τους υπάρχουν και σημαντικοί υγρότοποι.
 Εξάλλου πλήθος ειδών και υποειδών είναι ενδημικά της Αττικής (δηλαδή υπάρχουν άγρια μόνο στην Αττική) ή είναι ενδημικά της Ελλάδας (υπάρχουν άγρια μόνο στην Ελλάδα και πουθενά αλλού στον κόσμο). Ανάμεσά τους μεγάλος αριθμός προστατεύεται με βάση διεθνείς, ευρωπαϊκές και ελληνικές συνθήκες και νόμους. Για να αντιληφθεί κανείς την σπουδαιότητα της βιοποικιλότητας της Αττικής παραθέτουμε παρακάτω μερικά παραδείγματα:
[Φωτ. Τάσος Λύτρας: Campanula celsii (Καμπανούλα του Celsius) στο Όρος Αιγάλεω – Ποικίλο]
1.   Ενδεικτικά αναφέρουμε ορισμένα από τα στενότοπα ενδημικά φυτά, που φυτρώνουν μόνο σε ορισμένες θέσεις αποκλειστικά  της Αττικής (σε παρένθεση αναφέρεται η περίπτωση συμμετοχής σε καταλόγους προστατευόμενων ειδών):
Asperula baenitzii Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας» 2009, ως EN, δηλαδή κινδυνεύουν)
Centaurea attica subsp.attica  (Προεδρικό Διάταγμα  67/81)
Centaurea attica subsp. megarensis Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων» 2009, ως VU, δηλαδή τρωτό , Παρ. 2 της Οδηγίας 92/43 ΕΟΚ)
Centaurea attica subsp.pentelica (ΠΔ 67/81)
Campanula celsii subsp. parnesia
Campanula saxatilis L. subsp. cytherea
Consolida tenuissima Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….» 2009,  ως VU)
Limonium aphroditae, φυτρώνει σε μια μόνο παραλία των Κυθήρων, τα Λιμνάρια και πουθενά αλλού στον κόσμο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….» 2009, ως EN, δηλαδή κινδυνεύουν)
Limonium cythereum Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….» 2009,  ως VU)
Ophrys fusca subsp. laureotica (μια ορχιδέα που ανακαλύφθηκε πρόσφατα στην Λαυρεωτική)
Satureja acropolitana, μόνο στην Ακρόπολη Αθηνών, μέχρι πρόσφατα το θεωρούσαν πιθανώς εξαφανισμένο («Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….» 1995)
Silene oligantha subsp. parnesia
Stachys swainsonii subsp. scyronica Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….»  1995, ως R, δηλαδή σπάνιο)
Verbascum pentelicum
2.   Ενδεικτικά επίσης παραθέτονται παρακάτω μερικά Ενδημικά φυτά της Ελλάδας που φυτρώνουν στην Αττική:
Abies cephalonica (RED LIST of IUCN, ως Lower Risk/near threatened δηλαδή χαμηλού κινδύνου, που πλησιάζει τα απειλούμενα)
Centaurea achaia subsp. corinthiaca Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων …» 2009, ως VU)
Silene holzmanniiΒιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….»  2009, ως EN)  (βραχονησίδες Αιγαίου)
Stachys spruneri (Π.Δ.67/81) – Σπάνιο κατά IUCN δηλαδή σύμφωνα με την Διεθνή Ένωση για την Προστασία της Φύσης)
Fritillaria obliqua subsp. obliqua (Αττική, Εύβοια) (ΠΔ 67/81, «Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….»  2009 ως NT δηλ. σχεδόν απειλούμενο)
 Colchicum lingulatum susbp. lingulatumΒιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….» 2009, ως NT δηλ. σχεδόν απειλούμενο)
Amelanchier chelmeaΒιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….»  1995, ως R)
3. Επίσης σταχυολογώντας, αναφέρουμε ορισμένα από τα φυτά της Αττικής, που δεν είναι μεν ενδημικά της Ελλάδας, αλλά είναι πολύ σημαντικά για την βιοποικιλότητα και προστατεύονται:
Coriaria myrtifoliaΒιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….»  2009, ως VU) , Μεσόγειος
Leontice leontopetalum subsp. leontopetalumΒιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….»   2009, ως VU)
XMalosorbus florentinaΒιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….»  1995, ως VU, ΠΔ 67/81)
Roemeria hybrida subsp. hybridaΒιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….»  2009, ως VU), Μεσόγειος, ΝΔ Ασία
Ophrys argolicaΒιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ….»   1995, ως VU, CITES)
Δεδομένα της Βιοποικιλότητας στην Αττική
Όπως είναι φυσικό, η γειτνιάζουσα με την πρωτεύουσα της χώρας περιοχή, έχει ευκολίες στο να την μελετήσουν οι επιστήμονες. Πολλοί από αυτούς από τον 19ο αιώνα ήδη και μάλιστα ορισμένοι πριν καν την απελευθέρωση και δημιουργία του ελληνικού κράτους, μας δίνουν πληροφορίες για την χλωρίδα, τη βλάστηση, την πανίδα και την γεωλογία. Η διαδικασία αυτή συνεχίζεται έως τις μέρες μας, αν και κατά το τέλος του 20ού αιώνα, η γειτνίαση αυτή ήταν μάλλον ανασταλτικός παράγοντας για μελέτη, εφόσον οι ερευνητές εμπνέονταν και προτιμούσαν να μελετούν σχετικά ανέγγιχτες από τον άνθρωπο περιοχές. Επί της ουσίας η βιοποικιλότητα στην Αττική είναι ικανοποιητικά, αν και αποσπασματικά, μελετημένη όσον αφορά στη χλωρίδα και τη βλάστηση καθώς και την πανίδα των σπονδυλοζώων και πολύ λιγότερο γνωστή όσον αφορά στις περισσότερες ομάδες ασπόνδυλων.
Το αποτέλεσμα πάντως είναι ότι υπάρχει ένας πολύ μεγάλος όγκος πληροφοριών για την βιοποικιλότητα της περιοχής, που όμως δεν είναι πουθενά συγκεντρωμένος. Για παράδειγμα βρίσκουμε χλωριδικές πληροφορίες σε διάφορες διδακτορικές διατριβές που έχουν εκπονηθεί για τμήματα της Αττικής, όπως όρη, νησιά κ.λπ., αλλά και πάρα πολλές διάσπαρτες πληροφορίες σε δεκάδες επιστημονικές εργασίες, που συνήθως αφορούν ένα είδος ή μια μικρή ομάδα ειδών. Κάποιες περιοχές της Αττικής φαίνεται ότι έχουν ερευνηθεί ικανοποιητικά, άλλες όμως ανεπαρκώς έως καθόλου. Επίσης για όσα φυτικά είδη περιλαμβάνονται στους δύο τόμους της Flora Hellenica που έχουν εκδοθεί έως τώρα (Strid  & Tan 1997, 2002), βλέπουμε αν εξαπλώνονται στην Αττική, από τους χάρτες του συγγράμματος. Βεβαίως πληροφορίες μπορεί να αντλήσει κανείς και από κείμενα αρχαίων συγγραφέων, ξένων περιηγητών, ακόμη και λογοτεχνημάτων.
Τα στοιχεία για την διασπορά των ειδών χλωρίδας και πανίδας, την κατάστασή τους καθώς και την κατάσταση των ενδιαιτημάτων τους (οικοτόπων ή βιοτόπων τους), είναι ανεπαρκή. Συγκεντρωτικά στοιχεία για τα φυτά βρίσκονται κυρίως στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων και αφορούν τα 300 περίπου είδη χλωρίδας της Ελλάδας που αναφέρονται σε αυτό, από τα οποία ορισμένα μόνο βρίσκονται στην Αττική. Είναι πολύ πιθανό και άλλα είδη (ενδημικά ή μη), που συνθέτουν την βιοποικιλότητα της Αττικής, να βρίσκονται σε ορισμένη κατάσταση κινδύνου, εξ αιτίας της περιορισμένης διασποράς τους, του μικρού αριθμού τους, της γειτνίασής τους με τον οικιστικό ιστό και διάφορες εγκαταστάσεις, της εκτέλεσης έργων, της χωροθέτησης εγκαταστάσεων κ.ά. Δεν υπάρχει όμως σύστημα παρακολούθησης (monitoring) των ειδών, των πληθυσμών και των ενδιαιτημάτων τους. Επιπλέον δεν υπάρχει σύστημα παρακολούθησης των ξενικών ειδών που έχουν εισβάλει στα οικοσυστήματα, ούτε έγκυρα στοιχεία για τους θηραματικούς πληθυσμούς της Αττικής.  Δεν υπάρχει ροή πληροφόρησης και ενημέρωσης σε ενιαία βάση δεδομένων για τη βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα της Αττικής.
Εν ολίγοις η γνώση μας για τη βιοποικιλότητα δεν βρίσκεται καταχωρημένη σε ενιαία, ενεργή, βάση δεδομένων (οι παλαιές βάσεις δεδομένων CORINE και ΦΙΛΟΤΗΣ δεν τροφοδοτούνται με στοιχεία εδώ και πολλά χρόνια). Παραμένει αποσπασματική σε διάσπαρτες βιβλιογραφικές πηγές και παλαιές βάσεις δεδομένων.
Είναι χαρακτηριστικό ότι οι αρμόδιοι φορείς δεν έχουν στη διάθεσή τους το υπάρχον υλικό ώστε να μπορούν, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις παραμέτρους, να προχωρούν στους σχεδιασμούς τους. Έτσι τους λείπουν τα πραγματικά στοιχεία για τον ορισμό για παράδειγμα εθνικών πάρκων, ζωνών προστασίας, χρήσεων γης, περιφερειακών πάρκων, υπερτοπικών  πόλων αναψυχής. Ακόμη και αν γνώριζαν την ύπαρξη αυτών των πηγών, δεν θα ήξεραν ούτε πού να τις αναζητήσουν!  Σε αυτό δυστυχώς δυσκολεύονται ακόμη και οι επιστήμονες-ερευνητές.
Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, που αναγκαία περιλαμβάνουν έκθεση της υφιστάμενης κατάστασης, τείνουν να αποκτήσουν τυπικό περιεχόμενο, αφού τα δεδομένα που επικαλούνται για το φυσικό περιβάλλον της περιοχής επιπτώσεων, τις περισσότερες φορές δεν μπορούν να ελεγχθούν και να επιβεβαιωθούν ή μη, ελλείψει ενιαίας βάσης δεδομένων και παρακολούθησης της κατάστασης των οικοτόπων και της βιοποικιλότητας.
Αναδημοσιεύεται από τον ιστότοπο Δίκτυο Φίλοι της Φύσης.

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα στον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας

ξενάγησηΤο Δασαρχείο Πάρνηθας στα πλαίσια διαχείρισης, ανάδειξης και προστασίας του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας και ενημέρωσης – ευαισθητοποίησης του κοινού προάγει την περιβαλλοντική εκπαίδευση, έτσι ώστε να γίνει γνωστός ο Εθνικός Δρυμός και οι ομορφιές του στα νέα παιδιά και όχι μόνο. Στην Υπηρεσία προσλαμβάνονται εποχιακά δύο Επιμελητές – Ξεναγοί Εθνικών Δρυμών, οι οποίοι αναλαμβάνουν ξεναγήσεις σε όσα σχολεία αλλά και διάφορες άλλες ομάδες το επιθυμούν. Σε κάθε ξενάγηση λαμβάνεται υπόψη η ηλικία των παιδιών που συμμετέχουν, ώστε να επιλεχθούν τα κατάλληλα μονοπάτια και η διάρκεια της ξενάγησης. Αυτή αρχίζει με αναχώρηση από το Δασαρχείο Πάρνηθας στις 9 π.μ. καθημερινά πλην Κυριακής και τελειώνει στη 1 μ.μ.

Η διαδικασία είναι η εξής: ο κάθε ενδιαφερόμενος πρέπει να αποστείλει μία αίτηση στο Δασαρχείο Πάρνηθας, στην οποία να αναφέρεται ο αριθμός και η σχολική τάξη των παιδιών που θα συμμετέχουν, καθώς επίσης η επιθυμητή ημερομηνία και χρονική διάρκεια της ξενάγησης. Η αίτηση θα αποστέλλεται στο εξής fax: 2102434064. Στη συνέχεια ο/η εκάστοτε Ξεναγός θα επικοινωνήσει με τον ενδιαφερόμενο για τον ακριβή καθορισμό της ημερομηνίας ξενάγησης. Αυτή περιλαμβάνει:

Για παιδιά Δημοτικού, περίπατο σε μονοπάτι χωρίς δυσκολίες ανάβασης, ξενάγησηγια μία ώρα περίπου και στη συνέχεια περιβαλλοντικά παιχνίδια, όπου τα παιδιά αφομοιώνουν τις αξίες και τα αγαθά της φύσης.

– Για παιδιά Γυμνασίου, Λυκείου και για Περιβαλλοντικές Ομάδες σχολείων, περίπατο σε μονοπάτια διαφόρων βαθμών δυσκολίας, επίδειξη των κυριότερων φυτών και των ειδών βλάστησης, ενημέρωση για τα προβλήματα του Δρυμού και συζήτηση.

Κατά την διάρκεια της ξενάγησης οι Επιμελητές – Ξεναγοί μοιράζουν στα μέλη της ομάδας ενημερωτικά φυλλάδια που αφορούν την χλωρίδα, την πανίδα και την αναψυχή στον Εθνικό Δρυμό. Τέλος, η ξενάγηση ολοκληρώνεται με την συμπλήρωση ερωτηματολογίων που περιλαμβάνουν θέματα σχετικά με τον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας

Πιστεύουμε ότι με αυτόν τον τρόπο θα σας βοηθήσουμε να κατανοήσετε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η φύση και κυρίως: γιατί είναι τόσο απαραίτητο και επείγον να την προστατεύσουμε.

Επικοινωνία:

Δασαρχείο Πάρνηθας
Λεωφ. Θρακομακεδόνων    142, Αχαρνές. Τ.Κ. 13601
Τηλ.: 210 2434061-3
fax.: 210 2434064

mail: daspar@otenet.gr

Και λίγη διασκέδαση:

Παίξτε το παιχνίδι μας και γνωρίστε τα ζώα που υπάρχουν στην Πάρνηθα!

Εὐγένιος Τριβιζᾶς – Ἕνα δέντρο, μιὰ φορά

Διήγημα, δημοσιεύθηκε στὴν ἐφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, Ἰούλιος 2007
(μετὰ τὶς μεγάλες πυρκαϊὲς σὲ Πάρνηθα καὶ Ὑμηττό)

Τὸ δέντρο

Σ᾿ ἕνα ἄχαρο πεζοδρόμιο μιᾶς πολύβουης πολιτείας ἦταν κάποτε ἕνα ἄσχημο παραμελημένο δέντρο. Κανεὶς δὲν τὸ πρόσεχε. Κανεὶς δὲν τὸ φρόντιζε. Κανεὶς δὲν τοῦ ἔδινε τὴν παραμικρὴ σημασία. Τὰ φύλλα του εἶχαν μαραζώσει, εἶχαν πέσει ἀπὸ καιρὸ κι εἶχε ἀπομείνει γυμνό, σκονισμένο καὶ καχεκτικό.

Ποτὲ δὲν εἶχε γνωρίσει τοῦ δάσους τὴ δροσιά. Δὲν εἶχαν κελαηδήσει ποτὲ στὰ φύλλα του πουλιά, μὲ δυσκολία νὰ τὸ ἄγγιζε ποῦ καὶ ποῦ κάποια πονετικὴ ἡλιαχτίδα ποὺ γλιστροῦσε στὰ κρυφὰ ἀνάμεσα στὶς μουντὲς καὶ ἄχαρες πολυκατοικίες ποὺ τὸ περιστοίχιζαν.

Οἱ περαστικοὶ διάβαιναν δίπλα του μὲ ἀδιαφορία, βλοσυροὶ καὶ βιαστικοί, χωρὶς νὰ τοῦ δίνουν καθόλου σημασία, μερικοὶ μάλιστα πετοῦσαν ἀποτσίγαρα, φλούδια ἀπὸ κάστανα καὶ λερωμένα χαρτομάντηλα κι ἄλλοι φτύνανε στὸ χωμάτινο τετραγωνάκι γύρω ἀπὸ τὴ ρίζα του.

Καὶ σὰ νὰ μὴν ἔφταναν ὅλα αὐτά, κατάλαβε ἀπὸ κάτι μηχανικοὺς μὲ σκοῦρες καμπαρντίνες καὶ κρεμαστὰ μουστάκια, ποὺ ἔσκυβαν καὶ μουρμούριζαν κι ὅλο μετροῦσαν σκυθρωποί, ὅτι θὰ πλάταιναν τὸ δρόμο πλάι του. Κι ἂν συνέβαινε αὐτό, τί τύχη τὸ περίμενε; Θὰ τὸ πελέκιζαν, θὰ τὸ ξερίζωναν; Θὰ τὸ πετοῦσαν μήπως στὰ σκουπίδια;

Ἐκεῖνο τὸ χριστουγεννιάτικο δειλινὸ τὸ δέντρο αἰσθανόταν πιὸ παραμελημένο, πιὸ παραπονεμένο ἀπὸ ποτέ. Στὰ ὁλόφωτα παράθυρα γύρω του διέκρινε ἀνάμεσα ἀπὸ τὶς κουρτίνες χριστουγεννιάτικα ἔλατα, ποὺ χαρωπὰ παιδιὰ τὰ στόλιζαν μὲ κόκκινα κεριά, καμπανοῦλες, ἀγγελούδια, ἀσημένια πέταλα καὶ γιορτινὲς γιρλάντες καὶ ζήλευε. Ζήλευε πολύ. Πόσο θὰ ἤθελε νὰ εἶναι ἔτσι κι αὐτό. Χριστουγεννιάτικο ἔλατο στὴ θαλπωρὴ ἑνὸς σπιτιοῦ. Νὰ τὸ φροντίζουν, νὰ τὸ στολίζουν, νὰ τὸ καμαρώνουν…

Τὸ παιδί

Ἦταν κι ἕνα παιδί. Τὶς μέρες ἔκανε δουλειὲς τοῦ ποδαριοῦ. Τὰ βράδια κοιμόταν στὸ πάτωμα ἑνὸς κρύου πλυσταριοῦ στὴν αὐλὴ ἑνὸς ἐγκαταλελειμμένου κτιρίου μὲ ἑτοιμόρροπα μπαλκόνια. Κανεὶς δὲν τὸ πρόσεχε. Κανεὶς δὲν τὸ φρόντιζε. Κανεὶς δὲν τοῦ ἔδινε τὴν παραμικρὴ σημασία. Τὰ μάγουλά του εἶχαν χλωμιάσει, τὰ χέρια του εἶχαν ροζιάσει, τὰ μάτια του εἶχαν γεμίσει θλίψη.

Ποτὲ δὲν εἶχε γνωρίσει τὴ ζεστασιὰ μιᾶς ἀγκαλιᾶς, τὴ θαλπωρὴ ἑνὸς ἀληθινοῦ σπιτιοῦ.

Ἐκεῖνο τὸ κρύο χριστουγεννιάτικο βράδυ τὸ ἀγόρι αἰσθανόταν πιὸ παραμελημένο, πιὸ παραπονεμένο ἀπὸ ποτέ, γιατί εἶχε μάθει ὅτι μετὰ τὶς γιορτὲς θὰ κατεδάφιζαν τὸ μιζεροκτίριο μὲ τὸ πλυσταριὸ καὶ δὲν θά ῾χε ποῦ νὰ μείνει.

Τυλιγμένο στὸ τριμμένο του παλτό, κοιτοῦσε ἀπ᾿ τὰ φωτισμένα παράθυρα τὰ λαμπερὰ σαλόνια μὲ τὰ γκὶ καὶ τὰ μπαλόνια, τὶς φρουτιέρες μὲ τὰ ρόδια καὶ τὰ χρυσωμένα κουκουνάρια, ἔβλεπε γελαστὰ ἀγόρια καὶ κορίτσια νὰ κρεμοῦν στὰ χριστουγεννιάτικα δέντρα πλουμίδια ἀστραφτερὰ καὶ ζήλευε. Ζήλευε πολύ, πόσο θά ῾θελε νὰ στόλιζε κι αὐτὸ ἕνα ἔλατο σὲ κάποιου τζακιοῦ τὸ ἀντιφέγγισμα, μὲ τὰ δῶρα ὑποσχέσεις μαγικὲς ὁλόγυρά του…

Πῶς τό ῾φερε ἡ τύχη ἔτσι κι ἐκεῖνο τὸ χριστουγεννιάτικο βράδυ καὶ συναντήθηκαν κάποια στιγμὴ τὸ δέντρο ἐκεῖνο κι ἐκεῖνο τὸ παιδί…

Ἡ συνάντηση

Ἐκεῖνο τὸ δειλινὸ τὸ παιδὶ γυρνοῦσε ἄσκοπα στοὺς δρόμους τῆς πολύβουης πολιτείας. Κάθε τόσο σταματοῦσε σὲ κάποια βιτρίνα. Κόλλαγε τὴ μύτη του στὸ τζάμι καὶ κοιτοῦσε μὲ μάτια ἐκστατικὰ ὅλα ἐκεῖνα τὰ λαχταριστά, σὲ μιὰ βιτρίνα λόφοι ἀπὸ μελομακάρονα, κουραμπιέδες καὶ πολύχρωμα τρενάκια φορτωμένα μὲ σοκολατάκια, σὲ μιὰ ἄλλη ζαχαρένιοι Ἁγιο-Βασίληδες μὲ μύτες ἀπὸ κερασάκια καὶ μία παραμυθένια πριγκίπισσα ἀπὸ πορσελάνη νὰ κοιτάζει ἀπὸ τὸ ἁψιδωτὸ παράθυρο ἑνὸς φιλντισένιου κάστρου καὶ λίγο παρακάτω, σὲ μιὰ ἄλλη βιτρίνα, μιὰ ὀνειρεμένη τρόικα μὲ ἕναν πρόσχαρο ἁμαξά, μολυβένια στρατιωτάκια μὲ κόκκινες στολὲς καβάλα σὲ ἄλογα πιτσιλωτὰ νὰ καλπάζουν στοιχισμένα στὴ σειρὰ καὶ στὸ βάθος ἕνα ὀπάλινο παλάτι σὲ μία χιονισμένη στέπα.

Ἔτσι ὅπως περπατοῦσε μὲ τὰ μάτια στραμμένα στὶς καταστόλιστες βιτρίνες, ἔπεσε ἄθελά του πάνω σ᾿ ἕναν περαστικὸ μὲ καμηλὸ παλτὸ καὶ γκρενὰ κασκὸλ ποὺ γύριζε στὸ σπίτι του φορτωμένος μὲ σακοῦλες καὶ πακέτα ποὺ φύγανε ἀπὸ τὰ χέρια του, σκόρπισαν στὸ δρόμο ἐδῶ καὶ κεῖ. Τὸ παιδὶ ἔχασε τὴν ἰσορροπία του, γλίστρησε, τὸ κεφάλι του χτύπησε μὲ φόρα στὸ πεζοδρόμιο, ἔνιωσε μία σκοτοδίνη. Ὁ περαστικός τοῦ ῾βαλε ὀργισμένος τὶς φωνές, τὸ κατσάδιασε γιὰ τὰ καλά.

Τὸ ἀλητάκι σηκώθηκε, τό ῾βαλε στὰ πόδια, κατηφόρισε παραπατώντας ἕνα σοκάκι μὲ μία ὑπαίθρια ἀγορά, ἔστριψε ἕνα δυὸ στενὰ καὶ βρέθηκε στὸ δρόμο μὲ τὸ παραμελημένο δέντρο. Σταμάτησε λαχανιασμένο νὰ πάρει ἀνάσα, ἀπὸ τὰ φωτισμένα παράθυρα, τὰ χνωτισμένα, ἀχνοφαίνονταν τὰ γιορτινὰ σαλόνια μὲ τὰ ἔλατα τὰ στολισμένα.

– Ὄμορφα δὲν εἶναι; Ἀκούει τότε μιὰ φωνή.

Ἦταν τὸ δέντρο τοῦ δρόμου.

– Πολύ. Ἀποκρίθηκε τὸ παιδί, χωρὶς νὰ παραξενευτεῖ καθόλου ποὺ ἕνα δέντρο μιλοῦσε, τοῦ ἄρεσε νὰ τοῦ μιλάει κάποιος χωρὶς νὰ τὸ σπρώχνει, χωρὶς νὰ τὸ κατσαδιάζει, χωρὶς νὰ τὸ ἀποπαίρνει.

– Στόλισέ με! – ψιθύρισε τὸ δέντρο – Στόλισέ με καὶ ἐμένα ἔτσι!

– Μακάρι νὰ μποροῦσα! Πικρογέλασε τὸ παιδί.

– Προσπάθησε, σὲ παρακαλῶ. Ἴσως αὐτά, ξέρεις, νά ῾ναι τὰ στερνά μου Χριστούγεννα, νὰ μὴν δῶ ἄλλα.

– Γιατί τὸ λὲς αὐτό;

– Ἄκουσα ὅτι θὰ πλατύνουν τὸ δρόμο, πελέκι ἢ ξεριζωμὸς μὲ περιμένει, ἕνα ἀπὸ τὰ δυό… Δὲν εἶμαι σίγουρο ἀκόμα.

Τὸ παιδὶ σκέφτηκε ὅτι θὰ κατεδάφιζαν τὸ ἑτοιμόρροπο κτίριο μὲ τὸ ξεχαρβαλωμένο πλυσταριό, τὸ καταφύγιό του. Σὲ λίγο δὲν θά ῾χε οὔτε ῾κεῖνο ποῦ νὰ μείνει. Σὲ κάποιο χαρτόκουτο ἴσως;

– Στόλισέ με! Παρακάλεσε ἄλλη μιὰ φορὰ τὸ δέντρο. Τὸ παιδὶ κοίταξε ὁλόγυρά του.

– Μὲ τί; Ἀπόρησε.

– Ὅ,τι νά ῾ναι… κάτι θὰ βρεῖς ἐσύ!! Δὲν μπορεῖ.

– Καλά… Ἀφοῦ τὸ θέλεις τόσο πολύ, κάτι θὰ βρῶ νὰ σὲ στολίσω…

Συμφώνησε τὸ παιδὶ κι ἄρχισε νὰ ψάχνει.

Τὰ στολίδια

Ἐκείνη τὴ στιγμή, λὲς καὶ κάτι ψυχανεμίστηκε ὁ οὐρανός, ἔπιασε νὰ χιονίζει, τὸ χιόνι ἔπεφτε πυκνό… Χάδι ἁπαλὸ σκέπαζε ἀνάλαφρα μὲ πάλλευκες νιφάδες στὰ ὁλόγυμνα κλωνιὰ τοῦ παραμελημένου δέντρου.

Πῆρε τότε τὸ μάτι τοῦ παιδιοῦ κάτι νὰ ἀστράφτει λίγο παραπέρα. Μιὰ παρέα πλουσιόπαιδα, ποὺ εἶχαν περάσει ἀπὸ τὸ δρόμο λίγο νωρίτερα, εἶχαν πετάξει χρωματιστὰ χρυσόχαρτα ἀπὸ τὶς καραμέλες ποὺ ἔτρωγαν μὲ λαιμαργία τὴ μία μετὰ τὴν ἄλλη. Τὸ ἀγόρι μάζεψε ἕνα ἕνα τὰ πεταμένα χρυσόχαρτα, τὰ μάλαξε μὲ τὰ δάχτυλά του καὶ ἔπλασε ἀστραφτερὲς πράσινες μπλὲ καὶ βυσσινόχρωμες μπαλίτσες, μετὰ ξήλωσε τὰ κουμπιὰ τοῦ φθαρμένου παλτοῦ καὶ μὲ τὶς κλωστὲς κρέμασε τὶς φανταχτερὲς μπαλίτσες στὰ χιονοσκέπαστα κλωνιὰ τοῦ δέντρου.

– Εὐχαριστῶ! Εἶπε τὸ δέντρο, ἀνατριχιάζοντας ἀπ᾿ τὴ χαρά του.

– Μὲ τί ἄλλο ἄραγε νὰ τὸ στολίσω; Μονολόγησε τὸ παιδί.

Λὲς κι εἶχε ἀκούσει τὰ λόγια του, μιὰ νοικοκυρὰ τρεῖς δρόμους παρακάτω ἄδειασε μὲ φόρα ἀπ᾿ τὸ παράθυρο μιᾶς κουζίνας μία λεκάνη μὲ σαπουνάδα σὲ μία πλακόστρωτη αὐλή. Ὁ ἄνεμος πῆρε ἕνα πανάλαφρο σύννεφο ἀπὸ σαπουνόφουσκες καὶ τὶς ταξίδεψε παιχνιδίζοντας μαζί τους, τὸ ἀγόρι τὶς εἶδε νὰ πλησιάζουν στραφταλίζοντας στὸ φεγγαρόφωτο, τὶς κοίταξε μὲ τέτοια λαχτάρα ποὺ ἐκεῖνες, λὲς καὶ κατάλαβαν τὴν ἐπιθυμία του, ἄφησαν τὸν ἄνεμο νὰ τὶς φέρει ἕνα – δυὸ γύρους καὶ νὰ τὶς κρεμάσει στὰ κλωνιὰ τοῦ δέντρου.

– Ὅσο πάω κι ὀμορφαίνω! Καμάρωσε τὸ δέντρο.

– Σίγουρα ὀμορφαίνεις! Συμφώνησε τὸ ἀγόρι σφίγγοντας γύρω του τὸ παλτὸ γιατὶ ἔκανε πολύ, πάρα πολὺ κρύο…

– Κοίτα! Ἔρχονται!

Ἕνα φωτεινὸ σύννεφο πλησίαζε τρεμοπαίζοντας στὸ σκοτάδι.

– Ἐλᾶτε! Τὶς κάλεσε μὲ τὸ βλέμμα τὸ παιδί.

Καὶ οἱ πυγολαμπίδες, λάμψεις ἀλλόκοσμες, τρεμοσβήνοντας ὀνειρικά, κάθισαν νεραϊδένιες γιρλάντες στὰ κλωνιὰ τοῦ δέντρου.

Τὸ κρύο γινόταν ὅσο πήγαινε πιὸ τσουχτερό. Τὸ χιόνι ἔπεφτε ὁλοένα πιὸ πυκνό. Τὸ ἀγόρι σήκωσε τὰ μάτια του στὸν οὐρανὸ καὶ τότε τὸ εἶδε! Εἶδε τὸ πεφταστέρι κι ἐκεῖνο, λὲς καὶ συνάντησε τὸ βλέμμα του, διέγραψε στὸ σκοτάδι μία φαντασμαγορικὴ χρυσαφένια τροχιὰ καὶ ἀκούμπησε ἀπαλὰ στὴν κορφὴ τοῦ δέντρου.

Καὶ ἦταν τώρα πράγματι ὄμορφο τὸ δέντρο λουσμένο στὸ φεγγαρόφωτο μὲ τὰ χρυσαφένια μπαλάκια νὰ στραφταλίζουν, τὶς σαπουνόφουσκες νὰ σιγοτρέμουν, τὶς πυγολαμπίδες νὰ ἀναβοσβήνουν κέντημα δαντελένιο στὰ χιονισμένα τοῦ κλωνιὰ καὶ τὸ πεφταστέρι ν᾿ ἀνασαίνει χρυσαφένιο φῶς στὴν κορφή του.

– M᾿ ἔκανες τόσο, μὰ τόσο ὄμορφο – εἶπε τὸ δέντρο στὸ παιδὶ – Σ᾿ εὐχαριστῶ πολύ. Σ᾿ εὐχαριστῶ ἀληθινά… Πόσο θά ῾θελα νὰ μποροῦσα νὰ σοῦ χάριζα κι ἐγὼ ἕνα δῶρο…

– Μπορεῖς! Ἀποκρίθηκε τὸ παιδὶ χουχουλίζοντας τὰ χέρια – Ἄσε με, σὲ παρακαλῶ, νὰ καθίσω στὴ ρίζα σου γιὰ λίγο. Νιώθω τόσο, μὰ τόσο κουρασμένο, πονάω… καὶ δὲν ἔχω ποῦ νὰ πάω…

– Ἀμέ! Ἔλα, κάθισε. Κάθισε στὴ ρίζα μου ὅσο θέλεις. Εἶπε τὸ δέντρο.

– Καὶ νὰ δεῖς… Θὰ κάνω ἐγὼ μία εὐχὴ γιὰ σένα.

Τὸ παιδὶ σήκωσε τὸ γιακᾶ, τυλίχτηκε στὸ παλιό του πανωφόρι, κάθισε στὸ χιονοσκέπαστο πεζοδρόμιο, ἀγκάλιασε τὸ κορμὶ τοῦ δέντρου καὶ σφίχτηκε ὅσο μποροῦσε πιὸ κοντά του.

Τὸ ταξίδι

Τὸ χιόνι ἔπεφτε γύρω του. Πάνω του πυκνό. Ὅλο του τὸ σῶμα ἔτρεμε, τὰ χέρια του εἶχαν μουδιάσει, τὰ δόντια του χτυποῦσαν. Ἔκλεισε τὰ μάτια γιὰ νὰ τὰ προστατέψει ἀπὸ τὶς ριπὲς τοῦ χιονιοῦ, ὅταν ξαφνικὰ – τί παράξενο – ἄκουσε ἐκεῖνον τὸν ἦχο… Τὸν ἦχο τὸν χαρμόσυνο! Κουδουνάκια τρόικας! Ἕνα μαστίγιο ἀκούστηκε νὰ κροταλίζει, ἄλογα νὰ καλπάζουν ρυθμικά.

Ἄνοιξε τὰ μάτια. Ἀπίστευτο! Στὰ μελανιασμένα χείλη του ἄνθισε ἕνα χαμόγελο. Ἀπὸ βάθος τοῦ δρόμου, θαμπὰ στὴν ἀρχή, ἀλλὰ ὅλο καὶ πιὸ ξεκάθαρα, τὴν εἶδε. Εἶδε τὴν παραμυθένια τρόικα μὲ τὰ ἀσημένια κουδουνάκια νὰ πλησιάζει φορτωμένη δῶρα διαλεχτά. Τὴν ὁδηγοῦσε ἕνας ροδομάγουλος ἁμαξᾶς μὲ γούνινο σκοῦφο, κόκκινη μύτη καὶ πυκνὴ κυματιστὴ γενειάδα. Πίσω ἀπὸ τὴν τρόικα κάλπαζαν στρατιῶτες μὲ πορφυρὲς στολές, καβάλα σὲ περήφανα ἄλογα στολισμένα μὲ χρυσαφένιες φοῦντες…

Παραξενεύτηκε τὸ παιδί. Πῶς βρέθηκε ἐδῶ αὐτὴ ἡ τρόικα φορτωμένη τόσα δῶρα; Καὶ οἱ καβαλάρηδες; Κάπου τοὺς ἤξερε. Κάπου τοὺς εἶχε ξαναδεῖ!

Ἡ τρόικα σταμάτησε μπροστά του, τὰ ἄλογα χρεμέτισαν, ὁ ἁμαξὰς χαμογέλασε, ἀπὸ τὸ παράθυρο τῆς ἅμαξας πρόβαλε τὸ πρόσωπο τῆς πριγκιποπούλας.

– Τί ὄμορφο δέντρο! – Χαμογέλασε – Ποιὸς νὰ τὸ στόλισε ἄραγε;

– Ἐγώ! Ἀποκρίθηκε τὸ παιδί.

– Ἀλήθεια;

– Ναί.

– Ἔλα μαζί μου τότε. Ἔλα νὰ στολίσεις ἔτσι ὄμορφα καὶ τὸ ἔλατο τοῦ βασιλιᾶ, νὰ ζήσεις στὸ παλάτι μας παντοτινά.

– Δὲν πάω πουθενὰ χωρὶς τὸ δέντρο μου! Ἀπάντησε τὸ ἀγόρι.

Ἡ πριγκιποπούλα ἔδωσε τότε ἐντολὴ καὶ οἱ στρατιῶτες τοῦ βασιλιὰ ἔσκαψαν βαθιά, πήρανε τὸ δέντρο μαζὶ μὲ τὶς ρίζες του καὶ τὸ φύτεψαν σὲ μία πορσελάνινη γλάστρα, μετὰ τὸ φόρτωσαν στὴν τρόικα.

Γελώντας πρόσχαρα, ὁ ἁμαξᾶς ἅπλωσε τὸ χέρι του, βοήθησε τὸ παιδὶ νὰ ἀνέβει στὴν ἅμαξα νὰ κάτσει πλάι του, τὰ ἄλογα στράφηκαν, τὸν κοίταξαν μὲ τὰ μεγάλα τους μάτια καὶ ρουθούνισαν ἀνυπόμονα.

Ὅλα τὰ κτίρια, ὅλα τὰ φανάρια, ὅλες οἱ βιτρίνες, τὰ πάντα, εἶχαν τώρα ἐξαφανιστεῖ. Μπροστά τους ἀνοιγόταν μία ἀπέραντη στέπα κι ἐκεῖ στὸ βάθος μέσα ἀπὸ τὰ διάφανα πέπλα τοῦ χιονιοῦ ἀχνοφαίνονταν μαγευτικοὶ οἱ μεγαλόπρεποι τροῦλοι κι οἱ ἁψιδωτὲς πύλες τοῦ ὀπάλινου παλατιοῦ!

Ὁ ροδομάγουλος ἁμαξᾶς τράβηξε τὰ γκέμια. Κροτάλισε τὸ μαστίγιο, τὰ ἄλογα χύθηκαν χλιμιντρίζοντας μπροστά, καλπάζοντας ὅλο καὶ πιὸ γοργά… λὲς κι εἴχανε φτερά… Σὲ λίγο ἡ τρόικα κι ἡ ἀκολουθία της εἶχαν χαθεῖ στὸ βάθος τῆς χιονισμένης στέπας.

Τὸ χιόνι ποὺ συνέχισε ὁλοένα πιὸ πυκνὸ τὸ σιωπηλὸ χορό του ἔσβησε σχεδὸν ἀμέσως τὰ ἴχνη ἀπὸ τὶς ρόδες καὶ τὰ πέταλα τῶν ἀλόγων..

Λένε οἱ παλιοί…

Λένε οἱ παλιοὶ ὅτι τὸ πεζοδρόμιο ἐκεῖνο ἦταν κάποτε κάπως πιὸ φαρδύ, ὅτι φύτρωνε κάποτε κάποιο δέντρο ἐκεῖ.

Διηγοῦνται ἐπίσης οἱ παλιοὶ ὅτι ἕνα χριστουγεννιάτικο πρωὶ βρῆκαν στὴ ρίζα τοῦ δέντρου ξεπαγιασμένο ἕνα παιδὶ σκεπασμένο ἀπὸ τὸ χιόνι, τυλιγμένο σ᾿ ἕνα τριμμένο παλτὸ χωρὶς κουμπιά, μὲ ἕνα γαλήνιο χαμόγελο, ἕνα χαμόγελο εὐτυχίας ζωγραφισμένο στὸ πρόσωπό του.

Λένε ἀκόμα ὅτι ἀπὸ τότε κάθε παραμονὴ Χριστουγέννων, γύρω στὰ μεσάνυχτα, κάτι παράξενο συμβαίνει, κάτι ποὺ κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ τὸ ἐξηγήσει. Ἕνα σμάρι πυγολαμπίδες τριγυρνοῦν ἐπίμονα τρεμοσβήνοντας σὲ ἐκεῖνο τὸ σημεῖο, λὲς καὶ κάτι ἀναζητοῦν, λὲς καὶ γυρεύουνε νὰ θυμηθοῦνε κάτι, ὅτι ἕνας ἄνεμος ἀναπάντεχος φέρνει, ποιὸς ξέρει ἀπὸ ποῦ, ἀνάλαφρες σαπουνόφουσκες καὶ χρυσόχαρτα ἀστραφτερά, ἐνῷ τὴν ἴδια στιγμὴ ἕνα ὑπέροχο πεφταστέρι διαγράφει στὸν οὐρανὸ μία φαντασμαγορικὴ τροχιὰ καὶ πέφτει στὸ σημεῖο ἀκριβῶς ἐκεῖνο.

Ἔτσι λένε…

Ποιὸς ξέρει;

Δείτε τώρα την υπέροχη ταινία- animation πάνω στο διήγημα του Ευγένιου Τριβιζά, σε σκηνοθεσία Panagiotis Rappas και μουσική Dimitris Papadimitriou.